اهداف دوره

رشته کارشناسی شیعه‌شناسی با اهداف زیر طراحی شده است:

ایجاد شناخت علمی، جامع و روشمند از مکتب و مذهب تشیع.
آشنایی با مبانی اعتقادی، کلامی، فقهی، فلسفی، اخلاقی و اجتماعی تشیع.
شناخت تاریخ شکل‌گیری و تطور تشیع و بررسی تحولات تاریخی آن در دوره‌های مختلف.
آشنایی با تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع) و نقش آنان در شکل‌گیری و گسترش معارف شیعی.
شناخت جریان‌ها، فرق و مذاهب مرتبط با تشیع و بررسی تحولات فکری و تاریخی آنها.
آشنایی با جایگاه تشیع در میان دیگر مذاهب اسلامی و ادیان و مکاتب فکری.
شناخت جغرافیای تشیع و بررسی وضعیت جوامع شیعی در مناطق مختلف جهان.
آشنایی با شیوه‌ها و رویکردهای مطالعات شیعه‌شناسی در جهان معاصر.
تقویت توانایی تحلیل و بررسی مسائل و چالش‌های اعتقادی و فکری مرتبط با تشیع.
آشنایی با شبهات تاریخی و کلامی مطرح درباره تشیع و تقویت توانایی پاسخ‌گویی علمی به آنها.
آشنایی با مسائل جدید کلامی و مباحث فلسفه دین مرتبط با مطالعات شیعی.
شناخت ویژگی‌ها و اختصاصات اعتقادی و فقهی مکتب تشیع.
آشنایی با اندیشه سیاسی و اجتماعی شیعه و بررسی مبانی آن.
تقویت توانایی استفاده از منابع قرآن، حدیث و میراث روایی در مطالعات شیعه‌شناسی.
آشنایی با منابع و متون اصلی شیعه و تقویت مهارت مطالعه و تحلیل متون روایی و معارفی.
ایجاد توانایی پژوهش در موضوعات مرتبط با شیعه‌شناسی.
فراهم کردن زمینه برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و فعالیت علمی و پژوهشی در حوزه مطالعات شیعی.
تربیت نیروهای توانمند برای فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و فرهنگی در محیط‌های علمی داخل و خارج از کشور.

موضوعات ارائه شده

موضوعات اصلی و سرفصل مطالب
۱. مبانی و معارف شیعه

در این بخش، دانشجو با مبانی اعتقادی و معارف اساسی تشیع آشنا می‌شود و موضوعاتی مانند خداشناسی، نبوت، امامت و معاد را از منظر اندیشه شیعی مطالعه می‌کند.

موضوعات اصلی عبارت‌اند از:

عقائد و معارف شیعه
اختصاصات شیعه در خداشناسی و معاد
نبوت عامه و خاصه
خاتمیت
امامت و مهدویت
مبانی کلامی و اعتقادی تشیع
صفات الهی و مباحث توحیدی
مباحث اعتقادی مرتبط با انسان و جهان
۲. تاریخ تشیع

شناخت تاریخ تشیع یکی از محورهای اصلی این رشته است. دانشجو با روند شکل‌گیری، گسترش و تحول تشیع در دوره‌های مختلف تاریخی آشنا می‌شود و نقش شخصیت‌ها، حکومت‌ها و جریان‌های مختلف را در تحولات تاریخی تشیع بررسی می‌کند.

مباحث این بخش شامل:

تشیع در عصر اهل‌بیت(ع)
تشیع در دوره غیبت صغری
وضعیت تشیع در آغاز غیبت کبری
تشیع در دوره آل‌بویه
تشیع در دوره سلجوقیان و مغولان
حکومت‌ها و دولت‌های شیعی
تشیع در ایران پیش از صفویه
تشیع در دوره صفویه
گسترش تشیع در ایران
تشیع در قلمرو دولت عثمانی
تشیع در عراق، لبنان، بحرین و دیگر مناطق
تشیع در شبه‌قاره هند
تحولات تشیع از دوره صفویه تا عصر معاصر
۳. اهل‌بیت‌شناسی و سیره

در این محور، دانشجو با جایگاه علمی و معنوی اهل‌بیت(ع)، سیره و آموزه‌های آنان و نقش ایشان در شکل‌گیری و گسترش معارف اسلامی و شیعی آشنا می‌شود.

موضوعات اصلی عبارت‌اند از:

شناخت اهل‌بیت(ع)
سیره و آموزه‌های اهل‌بیت(ع)
سیره تربیتی پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع)
سخنان و روایات اهل‌بیت(ع)
نقش اهل‌بیت(ع) در تبیین معارف اسلامی
بهره‌گیری از میراث روایی و معارفی اهل‌بیت(ع)
۴. شیعه و علوم اسلامی

این بخش، ارتباط تشیع با مجموعه علوم اسلامی را بررسی می‌کند و به دانشجو کمک می‌کند جایگاه معارف شیعی را در منظومه دانش اسلامی بشناسد.

از جمله موضوعات این بخش:

شیعه و علوم نقلی
شیعه و علوم عقلی
ارتباط تشیع با فقه و اصول فقه
ارتباط تشیع با تفسیر و علوم قرآن
ارتباط تشیع با حدیث، رجال و درایه
ارتباط تشیع با کلام، فلسفه، عرفان و اخلاق
مبانی و روش‌های استنباط و تحلیل در علوم اسلامی
۵. فرق و مذاهب و جریان‌های شیعی

دانشجو در این بخش با جریان‌ها و فرق مرتبط با تشیع و تحولات تاریخی و فکری آنها آشنا می‌شود و زمینه لازم برای شناخت تنوع درونی جریان‌های شیعی را به دست می‌آورد.

مباحث این محور شامل:

فرق شیعه
آشنایی با جریان‌ها و مذاهب مرتبط با تشیع
تحولات فکری و اعتقادی جریان‌های شیعی
زمینه‌های تاریخی پیدایش و گسترش جریان‌ها
بررسی تطبیقی برخی دیدگاه‌های اعتقادی و کلامی
۶. شیعه‌شناسی در جهان معاصر

این بخش به بررسی وضعیت مطالعات شیعه و جایگاه تشیع در جهان معاصر اختصاص دارد و دانشجو را با رویکردهای جدید در مطالعات شیعی آشنا می‌کند.

موضوعات مهم عبارت‌اند از:

مطالعات شیعه‌شناسی در جهان معاصر
شیعه در نگاه دیگران
تصویر و بازنمایی تشیع در مطالعات معاصر
تحولات فکری و اجتماعی جوامع شیعی
مسائل و نیازهای جوامع شیعی در مناطق مختلف جهان
بررسی ظرفیت‌های علمی و فرهنگی مطالعات شیعه‌شناسی
۷. جغرافیای تشیع

در این بخش، پراکندگی جغرافیایی شیعیان و تحولات تاریخی و اجتماعی جوامع شیعی در مناطق مختلف مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

از جمله موضوعات مورد توجه:

مناطق و جوامع شیعی در جهان
تاریخ شکل‌گیری مراکز شیعی
تحولات جمعیتی و اجتماعی جوامع شیعی
مراکز علمی و فرهنگی شیعه
تشیع در خاورمیانه
تشیع در شبه‌قاره هند
تشیع در سایر مناطق جهان
۸. شبهه‌شناسی و مسائل جدید

یکی از محورهای کاربردی رشته، آشنایی با شبهات و پرسش‌های مطرح درباره تشیع و توانایی تحلیل علمی آنهاست.

این بخش شامل:

شناخت شبهات تاریخی درباره تشیع
شبهات کلامی و اعتقادی
بررسی شبهات جدید
روش تحلیل و پاسخ‌گویی به شبهات
مسائل جدید کلامی
فلسفه دین
بررسی مسائل جدید در حوزه اعتقادات و معارف شیعی
۹. اندیشه سیاسی و اجتماعی شیعه

در این محور، دانشجو با مبانی اندیشه سیاسی و اجتماعی شیعه و ارتباط آن با تحولات تاریخی و اجتماعی جوامع اسلامی آشنا می‌شود.

موضوعات این بخش شامل:

اندیشه سیاسی شیعه
مبانی اندیشه اجتماعی شیعه
رابطه دین و سیاست در اندیشه شیعی
تحولات اندیشه سیاسی شیعه
نقش اندیشه شیعی در تحولات اجتماعی و سیاسی
۱۰. فقه و اصول فقه

برای ایجاد شناخت جامع از منظومه علمی تشیع، بخشی از برنامه به مطالعه فقه و اصول اختصاص دارد. دانشجو با مبانی احکام شرعی، روش‌های استنباط و برخی مباحث فقهی و اصولی آشنا می‌شود.

این بخش شامل:

فقه
قواعد فقهی
فقه مقارن
اصول فقه
اصول مقارن
کلیات دانش فقه
آشنایی با دانش اصول
برخی اختصاصات فقهی شیعه
۱۱. فلسفه، کلام، عرفان و اخلاق

این بخش به آشنایی دانشجو با علوم عقلی و معارف مرتبط با اندیشه شیعی اختصاص دارد و زمینه لازم برای تحلیل عمیق‌تر مبانی فکری تشیع را فراهم می‌کند.

موضوعات اصلی عبارت‌اند از:

منطق مقدماتی
منطق
فلسفه اسلامی
کلام اسلامی
مسائل جدید کلامی
فلسفه دین
عرفان و معنویت
عرفان‌های نوظهور
اخلاق و تربیت اسلامی
۱۲. قرآن، حدیث و متون اسلامی

در این محور، دانشجو با منابع اصلی و متون اسلامی، به‌ویژه منابع مرتبط با تشیع، آشنا می‌شود و مهارت مطالعه و تحلیل متون را تقویت می‌کند.

مباحث شامل:

شیعه و قرآن
شیعه و حدیث
آشنایی با منابع حدیثی شیعه
آشنایی با منابع حدیث و متن‌خوانی
متن‌خوانی روایی و معارفی شیعه
آشنایی با علوم قرآن
تفسیر ترتیبی
تفسیر موضوعی
تجزیه و ترکیب متون عربی
مطالعه و تحلیل آیات و روایات
۱۳. زبان و مهارت‌های علمی و پژوهشی

با توجه به ماهیت پژوهش‌محور رشته، دانشجو با مهارت‌های لازم برای مطالعه متون و انجام تحقیقات علمی نیز آشنا می‌شود.

از جمله:

صرف و نحو زبان عربی
علوم بلاغی
قرائت و فهم متون عربی
درک متن
زبان تخصصی
روش تحقیق
مهارت مطالعه و تحلیل منابع
سمینار و فعالیت‌های پژوهشی
دروس اختیاری

در برنامه کارشناسی شیعه‌شناسی، مجموعه‌ای از دروس اختیاری پیش‌بینی شده است که دانشجو با هماهنگی گروه آموزشی، بخشی از آنها را انتخاب و مطالعه می‌کند.

مهم‌ترین دروس اختیاری عبارت‌اند از:

اندیشه سیاسی شیعه
درک متن
آشنایی با منابع حدیث و متن‌خوانی
آشنایی با منابع حدیثی شیعه
متن‌خوانی روایی و معارفی شیعه
تاریخ حوزه‌های علمیه
عرفان‌های نوظهور
نیازهای منطقه‌ای
سمینار
حفظ موضوعی قرآن

در مجموع، دانشجو ۱۰ واحد از مجموعه دروس اختیاری را با هماهنگی گروه آموزشی می‌گذراند.

مهارت‌ها و توانمندی‌های دانش‌آموختگان

فارغ‌التحصیلان این رشته، با توجه به مجموعه دانش و مهارت‌های کسب‌شده، می‌توانند:

مبانی و معارف تشیع را به صورت علمی و نظام‌مند مطالعه و تحلیل کنند.
تحولات تاریخی، فکری و اجتماعی تشیع را بررسی کنند.
منابع و متون مرتبط با مطالعات شیعه را شناسایی و مورد استفاده قرار دهند.
متون روایی، معارفی و اسلامی را مطالعه و تحلیل کنند.
مسائل و شبهات مرتبط با تشیع را شناسایی و از منظر علمی بررسی کنند.
در زمینه‌های مرتبط با شیعه‌شناسی پژوهش انجام دهند.
درباره موضوعات مرتبط با تشیع در محیط‌های علمی و دانشگاهی به فعالیت پژوهشی بپردازند.
در فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی مرتبط با مطالعات شیعی مشارکت کنند.
در محیط‌های علمی و فرهنگی داخل و خارج از کشور به معرفی و تبیین معارف شیعی بپردازند.
تحصیلات خود را در مقاطع بالاتر در حوزه شیعه‌شناسی، مطالعات اسلامی، تاریخ، کلام، ادیان و مذاهب و رشته‌های مرتبط ادامه دهند.
ساختار دوره

برنامه کارشناسی پیوسته شیعه‌شناسی در مجموع ۱۶۷ واحد درسی دارد که شامل بخش‌های زیر است:

دروس حوزوی: ۳۰ واحد
دروس عمومی: ۲۲ واحد
دروس پایه: ۴۱ واحد
دروس تخصصی: ۶۴ واحد
دروس اختیاری: ۱۰ واحد

این ساختار، در کنار آموزش مبانی عمومی و علوم اسلامی، بخش قابل توجهی از دوره را به مطالعات تخصصی تشیع اختصاص می‌دهد و زمینه شکل‌گیری یک نگاه جامع و میان‌رشته‌ای به تاریخ، اندیشه و معارف شیعی را فراهم می‌کند.

مشخصات دوره

نام دوره	شیعه شناسی
مقطع تحصیلی	کارشناسی
زبان ارائه	فارسی
گواهی پایان دوره	دارد
مدت دوره (ترم)	8

ثبت نام