اهداف دوره

اهداف دوره

کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن با اهداف زیر طراحی شده است:

تربیت متخصص در زمینه تفسیر و علوم قرآن.
تربیت پژوهشگر در حوزه مطالعات قرآنی و تفسیری.
تقویت دانش تخصصی در زمینه روش‌ها و گرایش‌های مختلف تفسیر.
آشنایی عمیق با مهم‌ترین روش‌های تفسیر قرآن کریم.
توانایی مطالعه و تحلیل نمونه‌های مهم تفاسیر قرآن.
آشنایی با مبانی و روش تفسیر قرآن به قرآن.
آشنایی با روش تفسیر روایی و مطالعه تطبیقی آن.
شناخت روش تفسیر عقلی و اجتهادی و ارزیابی دیدگاه‌های مفسران.
آشنایی با رویکرد عرفانی در تفسیر قرآن.
شناخت رویکرد ادبی و لغوی در تفسیر قرآن.
آشنایی با تفسیر تنزیلی و برخی رویکردهای جدید تفسیری.
شناخت و نقد روش‌ها و گرایش‌های تفسیری.
آشنایی با تفسیرهای میان‌رشته‌ای و ارتباط قرآن با علوم مختلف.
شناخت جریان‌های مرتبط با تفسیر علمی قرآن و بررسی دیدگاه‌های موافق و مخالف آن.
آشنایی با مباحث جدید دانش تفسیر و نظریه‌های معاصر در حوزه فهم قرآن.
آشنایی با دیدگاه‌های مختلف درباره زبان قرآن و رابطه آن با فرهنگ زمانه.
آشنایی با برخی مباحث هرمنوتیک و ارتباط آن با تفسیر قرآن.
آشنایی با دیدگاه‌های مستشرقان درباره قرآن و توانایی نقد و بررسی آنها.
تقویت مهارت مطالعه و تحلیل متون تفسیری.
تقویت توانایی انجام پژوهش علمی در زمینه تفسیر و علوم قرآن.
آشنایی با روش‌های انتخاب موضوع، منبع‌یابی و تدوین پژوهش قرآنی.
تربیت مربی و مدرس برای مقاطع تحصیلی پایین‌تر.
فراهم کردن زمینه ادامه تحصیل دانش‌آموختگان در مقطع دکتری.

موضوعات ارائه شده

موضوعات اصلی و سرفصل مطالب
۱. تفسیر ترتیبی قرآن به قرآن

در این محور، روش تفسیر قرآن با استفاده از آیات دیگر قرآن مورد مطالعه قرار می‌گیرد. دانش‌پژوه با مبانی این روش و نمونه‌های مهم آن در تفاسیر آشنا می‌شود و چگونگی استفاده از آیات برای تبیین و تفسیر یکدیگر را بررسی می‌کند.

از جمله موضوعات مورد توجه:

مفهوم و مبانی تفسیر قرآن به قرآن
جایگاه آیات در تبیین یکدیگر
روش کشف ارتباط میان آیات
بررسی نمونه‌های تفسیری
مطالعه تطبیقی برخی تفاسیر قرآن به قرآن
ارزیابی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این روش
۲. تفسیر ترتیبی روایی تطبیقی

این محور به مطالعه تفسیر روایی و مقایسه رویکردهای روایی در سنت‌های مختلف تفسیری اختصاص دارد.

موضوعات اصلی:

مبانی تفسیر روایی
جایگاه روایت در تفسیر قرآن
منابع روایی تفسیر
بررسی روایات تفسیری
تفسیر روایی در میان فریقین
مطالعه و ارزیابی تطبیقی روش‌های روایی
بررسی نمونه‌های تفسیری
۳. تفسیر ترتیبی عقلی

در این بخش، روش عقلی و اجتهادی در تفسیر قرآن مورد مطالعه قرار می‌گیرد. دانش‌پژوه با نمونه‌هایی از تفاسیر عقلی آشنا شده و دیدگاه‌های مفسران را از منظر روش‌شناختی بررسی می‌کند.

مباحث این محور شامل:

مبانی تفسیر عقلی
جایگاه عقل در فهم و تفسیر قرآن
روش اجتهادی در تفسیر
بررسی دیدگاه‌های مفسران
نقد و ارزیابی روش‌های عقلی
مطالعه نمونه‌هایی از تفاسیر عقلی
۴. تفسیر ترتیبی عرفانی

در این محور، رویکرد عرفانی به تفسیر قرآن و ویژگی‌های آن بررسی می‌شود.

موضوعات اصلی:

مبانی تفسیر عرفانی
روش‌های فهم عرفانی قرآن
ویژگی‌های تفاسیر عرفانی
بررسی نمونه‌هایی از تفاسیر عرفانی
ارزیابی روش و مبانی تفاسیر عرفانی
۵. تفسیر ترتیبی ادبی

این بخش بر نقش زبان، ادبیات، واژگان، ساختار و ویژگی‌های بلاغی در فهم آیات قرآن تمرکز دارد.

دانش‌پژوه با نمونه‌هایی از تفاسیر ادبی مهم آشنا می‌شود و روش استفاده از دانش زبان و ادبیات عرب در تفسیر قرآن را بررسی می‌کند.

از جمله:

مبانی تفسیر ادبی
نقش زبان عربی در فهم قرآن
تحلیل واژگان و ترکیبات
جنبه‌های ادبی و بلاغی آیات
مطالعه تفاسیر ادبی
مقایسه روش‌های تفاسیر ادبی
۶. تفسیر ترتیبی تنزیلی

در این محور، رویکرد تنزیلی در تفسیر قرآن مورد مطالعه قرار می‌گیرد و دانش‌پژوه با اهمیت ترتیب نزول و شرایط تاریخی نزول آیات در فرآیند فهم و تفسیر آشنا می‌شود.

موضوعات اصلی:

مفهوم تفسیر تنزیلی
مبانی و ضرورت توجه به ترتیب نزول
ارتباط آیات با شرایط نزول
بررسی مراحل نزول قرآن
ظرفیت‌های روش تنزیلی در تفسیر
۷. علوم قرآن

علوم قرآن مجموعه‌ای از مباحث بنیادی مرتبط با قرآن کریم است که شناخت آنها برای پژوهش تخصصی در تفسیر ضروری است.

در این محور، موضوعات مختلف علوم قرآن و مباحث مرتبط با شناخت، فهم و تفسیر قرآن مورد مطالعه قرار می‌گیرد و دانش‌پژوه با منابع و مباحث اصلی این حوزه آشنا می‌شود.

۸. نقد روش‌ها و گرایش‌های تفسیری

این درس یکی از محورهای مهم و تحلیلی دوره است و دانش‌پژوه را با روش‌ها و گرایش‌های مختلف تفسیر و نقد علمی آنها آشنا می‌کند.

از جمله موضوعات مورد بررسی:

روش تفسیری روایی
روش تفسیری عقلی
روش تفسیری عرفانی
روش تفسیری فقهی
گرایش ادبی و لغوی
تفاسیر میان‌رشته‌ای
تفسیر اجتماعی
تفسیر سیاسی
تفسیر اقتصادی
تفسیر حقوقی
تفسیر تربیتی
تفسیر نجومی
تفسیر طبی
رویکردهای جدید تفسیری
تفسیر تنزیلی
تفسیر ساختاری
تفسیر تدبری

هدف از این بخش، صرفاً معرفی روش‌ها نیست؛ بلکه دانش‌پژوه می‌آموزد مبانی و ویژگی‌های هر رویکرد را بررسی کرده و ظرفیت‌ها و آسیب‌های آن را مورد ارزیابی قرار دهد.

۹. قرآن و مستشرقان

در این بخش، دیدگاه‌ها و مطالعات مستشرقان درباره قرآن مورد بررسی قرار می‌گیرد و دانش‌پژوه با برخی دیدگاه‌های مطرح در مطالعات غربی درباره قرآن آشنا می‌شود.

موضوعات اصلی:

تاریخچه مطالعات قرآنی مستشرقان
دیدگاه‌های مستشرقان درباره قرآن
مهم‌ترین جریان‌ها و دیدگاه‌های شرق‌شناسی درباره قرآن
بررسی و نقد دیدگاه‌های مطرح
آشنایی با مباحث جدید مستشرقان درباره قرآن
۱۰. جریان‌شناسی تفسیر علمی

این محور به بررسی جریان تفسیر علمی قرآن و مبانی و تحولات آن اختصاص دارد.

موضوعات اصلی شامل:

مفهوم و پیشینه تفسیر علمی
سرچشمه‌های تفسیر علمی
آیات علمی قرآن
روایات علمی
انواع آیات علمی
اشارات علمی
شگفتی‌های علمی
اعجاز علمی
مبانی رابطه قرآن و علوم
قلمرو قرآن و علوم
مسئله تعارض قرآن و علم
دوره‌های تاریخی تفسیر علمی
دیدگاه موافقان و مخالفان تفسیر علمی
۱۱. مباحث جدید دانش تفسیر

این محور به برخی از مهم‌ترین مباحث جدید در دانش تفسیر و مطالعات معاصر قرآن اختصاص دارد.

از جمله موضوعات مورد توجه:

زبان قرآن
مفهوم و اهمیت زبان قرآن
نظریه‌های زبان قرآن
زبان واقع‌نما و معنادار
زبان تمثیلی و نمادین
زبان چندلایه و تأویلی
دیدگاه‌های مختلف درباره زبان قرآن
هرمنوتیک و تفسیر قرآن
هرمنوتیک کلاسیک
هرمنوتیک فلسفی
هرمنوتیک نئوکلاسیک
رابطه هرمنوتیک و تفسیر قرآن
رابطه قرآن با فرهنگ زمانه
نظریه‌های مربوط به تأثیر یا عدم تأثیر فرهنگ زمانه بر قرآن
۱۲. روش تحقیق در تفسیر و علوم قرآن

این درس با هدف ایجاد توانمندی علمی برای انجام پژوهش در علوم قرآن و تفسیر ارائه می‌شود و بر مهارت‌های مورد نیاز برای انجام یک پژوهش تخصصی و تدوین پایان‌نامه تأکید دارد.

موضوعات اصلی:

مفهوم و مبانی روش تحقیق قرآنی
اهمیت و ضرورت پژوهش در علوم قرآن
انتخاب موضوع و عنوان پژوهش
تکمیل طرح تحقیق
منبع‌یابی در مباحث قرآنی
روش تفسیر ترتیبی
واژه‌شناسی
ترکیب‌شناسی
قرینه‌شناسی
انواع تفسیر موضوعی
تفسیر موضوعی درون‌قرآنی
تفسیر موضوعی برون‌قرآنی
تفسیر موضوعی تطبیقی
تفسیر موضوعی میان‌رشته‌ای
مراحل انجام تفسیر موضوعی
نظریه‌پردازی قرآنی
آسیب‌شناسی پژوهش و پژوهشگر قرآنی
اصول تدوین پایان‌نامه
دروس تخصصی اختیاری

در برنامه کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن، مجموعه‌ای از دروس تخصصی اختیاری ارائه شده است که دانش‌پژوه می‌تواند از میان آنها مطابق مقررات آموزشی ۱۰ واحد از مجموع ۱۴ واحد را انتخاب کند.

این دروس عبارت‌اند از:

مبانی و قواعد تفسیری فریقین
نقد مبانی و روش‌های ترجمه قرآن
تفسیر موضوعی آیات اعتقادی
تفسیر موضوعی آیات الاحکام
تفسیر موضوعی آیات الاخلاق
قرائت و تجوید کاربردی
زبان تخصصی

این مجموعه اختیاری، امکان می‌دهد دانش‌پژوه متناسب با علاقه و مسیر پژوهشی خود، در زمینه‌هایی مانند مبانی تفسیر تطبیقی، ترجمه قرآن، تفسیر موضوعی، آیات اعتقادی، احکام و اخلاق، مهارت قرائت و تجوید و زبان تخصصی، مطالعات بیشتری داشته باشد.

مهارت‌ها و توانمندی‌های دانش‌آموختگان

انتظار می‌رود دانش‌آموختگان این دوره پس از پایان تحصیل بتوانند:

مباحث تخصصی تفسیر و علوم قرآن را به صورت علمی و روشمند مطالعه کنند.
روش‌ها و گرایش‌های مختلف تفسیری را شناسایی و تحلیل کنند.
نمونه‌های مهم تفاسیر قرآن را مطالعه و از نظر روش‌شناختی ارزیابی کنند.
از روش‌های مختلف تفسیر، متناسب با موضوع پژوهش، استفاده کنند.
میان روش‌های تفسیری مختلف مقایسه علمی انجام دهند.
متون تفسیری و قرآنی را با رویکرد تحلیلی مطالعه کنند.
مبانی و روش‌های تفسیر قرآن به قرآن، روایی، عقلی، عرفانی، ادبی و تنزیلی را بشناسند.
گرایش‌های میان‌رشته‌ای و رویکردهای جدید در تفسیر قرآن را بررسی کنند.
دیدگاه‌های معاصر درباره زبان قرآن، هرمنوتیک و رابطه قرآن با فرهنگ زمانه را مطالعه و تحلیل کنند.
دیدگاه‌های مستشرقان درباره قرآن را شناسایی و به صورت علمی بررسی و نقد کنند.
جریان‌ها و دیدگاه‌های مختلف در تفسیر علمی قرآن را بشناسند.
مسائل و پرسش‌های جدید در حوزه تفسیر و علوم قرآن را شناسایی و بررسی کنند.
منابع و مراجع تخصصی مطالعات قرآنی و تفسیری را شناسایی و از آنها استفاده کنند.
موضوع پژوهش قرآنی را به شکل مناسب انتخاب و تدوین کنند.
منابع مرتبط با موضوع پژوهش را شناسایی و ارزیابی کنند.
پژوهش علمی در زمینه تفسیر و علوم قرآن انجام دهند.
یافته‌های پژوهشی خود را در قالب مقاله، تحقیق علمی یا پایان‌نامه ارائه کنند.
برای فعالیت آموزشی و پژوهشی در حوزه تفسیر و علوم قرآن آمادگی پیدا کنند.
زمینه علمی لازم برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری را به دست آورند.
ساختار کلی دوره

بر اساس برنامه درسی ارائه‌شده در فایل، ساختار دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته تفسیر و علوم قرآن شامل بخش‌های دروس تخصصی، دروس اختیاری و پایان‌نامه است. در جدول اصلی برنامه، دروس تخصصی ۱۶ واحد، دروس اختیاری ۱۰ واحد و پایان‌نامه ۶ واحد تعیین شده است؛ همچنین فایل برنامه درسی به تغییرات انجام‌شده در بازنگری برنامه و اضافه‌شدن برخی عناوین جدید اشاره می‌کند.

در بخش تخصصی، هشت محور اصلی شامل انواع تفسیر ترتیبی، علوم قرآن و نقد روش‌ها و گرایش‌های تفسیری ارائه شده و در بخش اختیاری نیز دانش‌پژوه از میان هفت عنوان ارائه‌شده، ۱۰ واحد را انتخاب می‌کند.

پایان‌نامه نیز ۶ واحد است و بخش نهایی دوره برای به‌کارگیری دانش و مهارت‌های پژوهشی دانش‌پژوه در یک موضوع تخصصی در حوزه تفسیر و علوم قرآن محسوب می‌شود.

مشخصات دوره

نام دوره	تفسیر و علوم قران
مقطع تحصیلی	کارشناسی ارشد
زبان ارائه	فارسی
گواهی پایان دوره	دارد
مدت دوره (ترم)	4

ثبت نام